اقتصاد پنهان یا اقتصاد زیرزمینی همان بخش از فعالیت اقتصادی است

که شاید زیر چتر هیچ ثبت و ضبطی قرار نمی‌گیرد و از هر گونه نظارتی

مستثنا است. چندی پیش سعید لیلاز، اقتصاددان گفته بود 30 تا 50

درصد تولید ناخالص داخلی کشور را اقتصاد زیرزمینی تحت تاثیر قرار داده

است، موضوعی که به هر حال نقش آن انکار نشدنی است؛ بخشی از

اقتصاد که به گفته او یا به عنوان قاچاق از آن نام برده می شود و یا در

پیوند با ارکان قدرت، از نظارت مصون است.

   اثرگذاری اقتصاد پنهان بر عوامل مهم اقتصادی کشور این ضرورت را

ایجاب می‌کند تا با بررسی حجم این پدیده و میزان تاثیرگذاری آن بر

شاخص‌های اقتصادی به دنبال راهکارهایی برای جلوگیری از رشد این

نوع فعالیت‌ها باشیم. 

          سهم تاریک اقتصاد در کشور ما چقدر است؟

   مسعود دانشمند رییس خانه ی اقتصاد می گوید: باید ابتدا تعریفی از

اقتصاد زیرزمینی داشته باشیم. آنچه که ثبت و ضبط قانونی ندارد و منشأ

آنها یا کالای قاچاق است و یا در داخل از زیر چتر ثبت قانونی خارج است،

اقتصاد زیرزمینی است. دارو، قطعات الکترونیکی و بسیاری از کالاها در

بازار موجود است که به صورت قاچاق وارد شده و ثبت نمی‌شود. در

نتیجه این بخش، اقتصاد زیرزمینی نامیده می شود.

   او می گوید: برای برآورد دقیق سهم اقتصاد زیر زمینی باید ببینیم که

چه مقدار گردش مالی در اقتصاد داریم و چه مقدار از این گردش مالی

ثبت و مشمول دریافت مالیات شده است. هر آنچه که ثبت نشده باقی

ماند، آن سهم اقتصاد زیرزمینی است. در واقع برآوردها هم بر همین مبنا

محاسبه می شود.

   بنابر این مشکل اصلی در قانون نظام مالیاتی است. در قانون مالیاتی

نباید هیچ معافیتی وجود داشته باشد. بلکه وزارت اقتصاد و دارایی باید

معافیت هایی را قائل شود. بنابر این هر کس اعم از حقیقی و حقوقی

باید اظهار نامه مالیاتی بدهد و اگر بنا به معافیت است این امر توسط

وزارت اقتصاد انجام گیرد. پر نکردن اظهارنامه ی مالیاتی باعث ایجاد

مشکلات فراوانی در اقتصاد شده است. برای مثال شخص اعلام می‌کند

که یک میلیارد تومان به فلان خیریه پرداخت کرده است. اگر این خیریه

اظهارنامه ی مالیاتی داشته باشد، سازمان امور مالیاتی می‌تواند این دو

را با هم مطابقت داده و راست و دروغ آن را معلوم کند، اما وقتی یک طرف

ماجرا باز باشد آن شخص می تواند اعلام کند مبلغ بیشتری را به خیریه

پرداخت کرده است. این یک نمونه از مشکلاتی است که نظام مالیاتی ما

با آن روبرو است و زوایای اقتصاد را در کشور پنهان می کند. اگر همه ی

ما در کشور موظف به دادن اظهارنامه ی مالیاتی باشیم بخش بزرگی از

مشکلات غیرشفاف بودن اقتصاد برطرف می‌شود

   گذشته از موضوع مالیات، باید مبدا و مقصد هر تراکنش مالی زیر چتر

ثبت قرار گیرد تا بتوان زوایای پنهان اقتصاد را روشن کرد. در این صورت

است که حتی امضاهای طلایی و رشوه هم کم می شود چرا که اگر

منبع و مقصد «پول» مشخص باشد هیچ پولی نمی تواند به صورت پنهان

به حسابی منتقل شود. در همه جای دنیا این موارد اعمال می شود. اگر

پدیده قاچاق، رشوه و فساد در بسیاری از کشورهای دنیا کم رنگ شده

است به این خاطر است که اقتصاد این کشورها در آکواریوم قرار گرفته

است. اقتصاد کشور ما متاسفانه در آکواریومی است شیشه هایش به

رنگ سیاه است! مثلا" وقتی رشوه‌ای 30 میلیاردی پرداخت می‌شود باید

از یک منشاء پرداخت شده باشد که باید معلوم باشد. در کشوری مانند

سوییس اگر شما مقدار زیادی پول را به بانک ببرید و منشاء آن معلوم

نباشد شما را به زندان می برند اما در ایران اگر پول زیادی را به بانک ببرید

تا به حسابتان واریز کنید برای شما قهوه هم سرو می‌کنند بدون آنکه از

منشاء آن سوال شود!

   اگر بخواهیم بودجه ی بدون نفت هم ببندیم باید ابتدا در نظام مالیاتی

تحول جدی ایجاد کنیم؛ در غیر این صورت بستن بودجه بدون نفت تنها

یک شوی تبلیغاتی خواهد بود. باید از بنیان، اقتصاد را تغییر دهیم و نظام

مالیاتی اصلاح اساسی شود. با این کار دولت به راحتی می‌تواند از منابع

مالیاتی، هزینه های خود را تامین کند. در این صورت است که دولت هم

در مقام پاسخگویی قرار می‌گیرد چرا که از منابع اقتصادی مردم بودجه ی 

خود را تامین می‌کند.