کمبود آب؛ زنگ خطر بخش کشاورزی

   دکتر عیسی کلانتری

    کمبود سرمایه‌گذاری، کاهش شدید و سالانه منابع آبهای سرزمینی

و نبود آماری دقیق و جامع از میزان و ظرفیـت تولید محصـولات کشاورزی 

سه چالش عمـده پیش‌روی این بخش است. آمارهـای قبلی وزارت نیرو

از 130 میلیارد مترمکعـب آب قـابل دسترس در کشور حکایت داشت که

محاسبات اخیر نشانگر عدم‌ واقعیت این آمار و توانـایی استحصـال کمتر

از 100 میلیارد مترمکعب آب در کشور و کاهش 30 درصدی ظرفیت تولید

آب است. همچنین میزان روان آب های کشور در حالی حدود 92 میلیارد

مترمکعب برآورد شده بود که این میـزان به سختـی به حدود 60 میلیارد

متـرمکعـب مـی‌رسـد و اکنـون هیـچ رودخانـه‌ای به مـقصـد نهـایـی خود

نرسیده و چند سالی است که سدهـای بزرگ کشور پر نمی‌ شوند.

   کاهش روان آب‌ها ناشی از تغییـر اقلیـم و کاهش میـزان بارشهـاست

که مـوجب کاهـش شـدیــد روان آب‌هـا، عـدم ‌نفـوذ آب بـه سفـره ‌هـای

زیرزمینی و تخلیه این سفره‌ها شده است. این شرایط زنگ ‌خطر بزرگی

برای سیاستمـداران و تصمیم ‌گیـران بـخش کشـاورزی است تا بازنگـری

جدی‌ در ظرفیت ‌های تولید آب در کشور به عمل آورند.با تبدیل بارشهای

برف به باران، از بین‌رفتن یخچال‌ های طبیعی، افزایش جمعیـت و نیاز به

منابع آب، اکنون با معادله نامتعادلی در بخش کشاورزی مواجه هستیم.

کمبـود آب مهـم‌ترین چالش تـوسعـه ی بـخش کشـاورزی اسـت که اگر

سرمایه‌گذاری مناسبی برای رفع آن صورت نگیرد در تأمین امنیت غذایی

به‌شدت با مشکل مواجه خواهیم شد.

   گرچه دولت یازدهم به‌دنبال حل مشکل آب بود با توجه به برنامه‌ریزی

برای رشد اقتصـادی، میـزان تقاضـا برای آب در بخش صنعت نیز افزایش

 یافته است. مصرف آب صنعتـی در کشـور کم تر از 2 میلیارد متر مکعب

است ولی در صورتی که بخواهیم به اهداف سنـد چشـم ‌انـداز در افق

1404 دست یابیـم، نیاز بخش صنعت به آب 10 برابر شـده و باید سهم

بخش کشاورزی از آب را کاهش دهیم.

   به این ترتیـب به‌ دلیل کاهش ذخایـر آبـی، روان آب‌ها و تشـدیـد نـیاز

بخش صنعت در 10سال آینده سهم آب بخش کشاورزی به کمتر از 50

میلیارد متـر مکعـب کاهش خواهـد یافـت. این در حالـی اسـت که آمـار

 فعلی از سهم 85 تا 87 میلیارد مترمکعبی کنونـی بخش کشـاورزی از

آب حکایت دارد و باید جای خالی این معادلـه با سرمـایـه ‌گذاری و ورود

فناوری روز «بهره‌وری آب» پر شود.  اگر بخواهیم در فرصت باقیمانده تا

افـق 1404، بهــره‌ وری آب در بـخش کشــاورزی را بـه 65 تا 70 درصـد

افزایش داده و از سوی دیگر تولیـد هر متر مکعـب آب را به  2 کیلـوگرم

ماده خشک برسانیم، فقط در بخش آب و خاک نیازمنـد 50 میلیارد دلار

سرمایه گذاری هستیم.

   نیاز فـوری بخش کشاورزی به بهـره‌ وری آب و تغییر الگـوی کشت به

‌نحوی است که در مناطق خشک محصـولات آب‌ بر کشت نشود چرا که

به‌دلیل نبود منابع جدید آبی باید با این منابع ناچیـز، برداشت بی‌رویه از

سفره‌هـای آب زیرزمینـی را جبـران کنیـم. اکنـون 11 میلیـارد متر مکعب

برداشت بی‌رویه از سفـره‌های زیرزمینی داشتـه و 4 میلیارد متر مکعب

حقابه تالاب‌ها را نیز مصرف کرده و از آنها دریغ می کنیـم؛ یعنی سالانه

15 میلیارد متـر مکعب اضافـه ‌برداشـت آب را شاهـد هستیـم. پس باید

اضافـه‌ برداشت از آبهـای زیـرزمینـی را به صفـر رسانـده و بـهـره ‌وری را

نیز در بخش کشاورزی افزایش دهیـم یعنـی سـالانـه حدود 10 میلیـارد

دلار بـرای نـوسـازی بخش کشـاورزی بایـد سـرمـایـه ‌گـذاری کنیـم تا از

وضعیـت کنونـی به بهـره ‌وری کامـل برسیـم. البتـه علاوه بر آب عوامـل

دیگری مـاننـد کمبـود سـم، بـذر، کـود و مـاشیـن ‌آلات در کاهـش تولیـد

محصولات کشاورزی مؤثـر هستند که در صورتـی که تلاش‌ها برای رفع

این مشکلات به ثمـر برسـد، مشکل اصلـی، کمبود آب خواهـد بود که

برای رفع آن در کوتاه‌ مدت نمی‌توان کاری کرد و نیازمند حداقل 8 تا 10

سال زمان است.